آرى شما چنان در قبضه قدرت او و مراقبان مخفى و آشكارش قرار داريد كه حتى ابزارهاى گناه شما گواهانى هستند بر ضد شما ! جمعى از مفسران شان نزولى براى اين آيه نقل كرده‌اند كه « سه نفر از كفار قريش و طايفه بنى ثقيف كه جمجمه هايى كوچك و شكمى بزرگ داشتند در كنار خانه كعبه اجتماع كرده بودند ، يكى از آنها به ديگران گفت : آيا شما فكر مىكنيد خداوند سخنان ما را مىشنود ؟ ! ديگرى افزود : آهسته ! اگر بلند بگوئيم مىشنود و اگر آهسته تكلم كنيم نمىشود . ديگرى اضافه كرد : من فكر مىكنم اگر صداى بلند را بشنود حتما صداى آهسته را هم مىشنود ! اينجا بود كه آيه فوق نازل شد ( 1 ) . به هر حال در آيه بعد مىافزايد : « اين گمان بدى بود كه در باره پروردگارتان داشتيد ، و همان موجب هلاكت شما گرديد ، و سرانجام از زيانكاران شديد » ( * ( وَذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْداكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ ) * ) ( 2 ) ( 3 ) . آيا اين گفتگوها سخن خداوند است ، يعنى گفتگوى اعضا و جوارح تا جمله « * ( أَنْطَقَنَا اللَّه الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ ) * » تمام مىشود ، سپس سخن خداوند در زمينه

--> ( 1 ) اين حديث را بسيارى از مفسران با تفاوتى در عبارات نقل كرده‌اند از جمله قرطبى ، تفسير مجمع البيان ، فخر رازى ، روح البيان ، و مراغى ، همچنين در صحيح بخارى و مسلم و ترمذى نيز آمده است ، و آنچه در بالا نقل كرديم ترجمه عبارتى بود كه در تفسير قرطبى آمده است ( جلد هشتم صفحه 95 57 ) . ( 2 ) « ذلكم » مبتدا « و » ظنكم « خبر آن است ، بعضى نيز احتمال داده‌اند كه » ظنكم « بدل است » و ارديكم « خبر ذلكم . ( 3 ) « ارداكم » از ماده ردى ( بر وزن راى ) به معنى هلاكت است .